Sprzątanie może być dużo łatwiejsze, jeśli zdecydujemy się na zainstalowanie systemu centralnego odkurzania.

System centralnego odkurzania w domach jednorodzinnych - od wielu lat popularny w USA i krajach skandynawskich - u nas jest jeszcze nowością. Dzięki jego zastosowaniu odkurzanie mieszkania wymaga znacznie mniejszego wysiłku. Nie trzeba, tak jak z tradycyjnym odkurzaczem przemieszczać się z pokoju do pokoju, obijając przy tym meble i ściany. Nie ma też problemu z wiecznie za krótkim i plączącym się kablem. Docenia się to szczególnie przy sprzątaniu schodów, nie trzeba ciągnąć za sobą ciężkiego odkurzacza, a jedynie lekki wąż ssawny.

Kurz a zdrowie

Inną bardzo ważną zaletą odkurzania centralnego jest czystość powietrza w sprzątanym pomieszczeniu. Kurz w różnych domach ma odmienny skład, na który możemy być uczuleni. Mimo, że jesteśmy wyposażeni przez naturę w system filtrujący, nie umiemy dostatecznie obronić się przed wnikaniem kurzu do naszego organizmu. Substancje w nim zawarte powodują (szczególnie u alergików) częste kichanie, katar, kaszel, ból głowy, swędzenie oczu oraz pokrzywkę. Obecność kurzu w naszym domu jest niepożądana, zatem staramy się go skutecznie usuwać. W tym celu najczęściej używamy tradycyjnych odkurzaczy przenośnych. Niestety, odkurzone pomieszczenie co prawda wygląda czysto, lecz w rzeczywistości stanowi jeszcze większe zagrożenie dla zdrowia niż przed czyszczeniem. Praca tradycyjnego odkurzacza, polega na zasysaniu kurzu z zabrudzonych powierzchni do wnętrza odkurzacza, filtrowaniu go najczęściej za pomocą papierowego filtra, a następnie wydmuchiwaniu "oczyszczonego powietrza" do tego samego pomieszczenia, z którego było zassane. Niestety żaden filtr, łącznie z filtrem wodnym nie zatrzymuje bakterii i wirusów, które "rozpylane" godzinami unoszą się w powietrzu i są przez nas wdychane. Drobiny te mogą z łatwością przedostać się przez mechanizm filtracyjny organizmu nawet do najgłębszych części płuc, stając się realnym zagrożeniem dla naszego zdrowia. Szczególnie podatne na choroby wywołane przez kurz i roztocza są dzieci. Zanieczyszczenia te mogą prowadzić do groźnych chorób, np. astmy. Opinia taka jest ogólnie znana i potwierdzona przez naukowców z dziedziny alergologii i dermatologii. Przeciwieństwem tej sytuacji jest centralne odkurzanie, w którym powietrze po wstępnym oczyszczeniu jest wydmuchiwane na zewnątrz budynku.

Cisza podczas sprzątania

Tradycyjne odkurzacze są też na tyle głośne, że podczas sprzątania niemożliwa jest rozmowa czy słuchanie radia. Przy centralnym odkurzaniu w domu słychać jedynie lekki szum. Sam odkurzacz znajduje się bowiem w oddzielnym pomieszczeniu i jest połączony siecią przewodów (ukrytych w ścianach lub stropach) z gniazdami ssącymi, umieszczonymi na poszczególnych kondygnacjach w różnych miejscach domu. System centralnego odkurzania można instalować zarówno w domach, których budowa się rozpoczyna, jak i już istniejących.

Element główny - odkurzacz centralny

Zadaniem stacjonarnego odkurzacza - najważniejszego urządzenia w systemie centralnego odkurzania - jest wytwarzanie podciśnienia w instalacji. Składa się on z silnika, separatora zanieczyszczeń oraz zbiornika na kurz. W nim właśnie następuje oczyszczenie powietrza zassanego podczas sprzątania całego domu oraz magazynowanie kurzu. Odkurzacze centralne różnią się między sobą wielkością, mocą, rozwiązaniami konstrukcyjnymi, metodą filtracji powietrza, a także ceną i okresem gwarancji. Centralne odkurzacze mogą być:

- z filtrem papierowym. Wadą ich jest spadek podciśnienia podczas napełnienia zbiornika i konieczność zakupu specjalnych worków papierowych. Zaletą jest stosunkowo niska cena.

- z filtrem typu "odwrócony worek". Wadą tego rozwiązania jest dość szybkie zapychanie się worka szczególnie gdy mamy w domu jakieś zwierzę (włosy, sierść) i spadek podciśnienia w trakcie napełnienia worka. Niewygodne jest wyciąganie worka z odkurzacza do czyszczenia, ażeby to zrobić trzeba od spodu włożyć całą rękę (nie sposób się przy tym nie pobrudzić).

- z filtrem cyklonicznym. Jednostki tego typu mają najlepszą efektywność. Podczas napełniania zbiornika podciśnienie ssania jest niezmienne. Plusem tego odkurzacza jest także nieznacznie wyższa cena od jednostek z "odwróconym workiem.

- najnowszym rozwiązaniem są odkurzacze typu "split", z filtrem cyklonicznym i separatorem włosów. Odkurzacz taki składa się z osobnego silnika, modułu z separatorem zanieczyszczeń oraz powiększonego zbiornika, w którym wygospodarowano miejsce na filtr zbierający same włosy. Dostęp do separatora włosów uzyskujemy poprzez podniesie dekielka na górnej części separatora. To rozwiązanie prawie nie ma wad, z wyjątkiem ceny wyższej o około 500 - 600 złotych od odkurzacza bez separatora.

Wybór sposobów filtracji jest zawsze kompromisem pomiędzy stałością podciśnienia podczas napełniania zbiornika na kurz, a skutecznością filtracji. Jedni producenci stawiają na większą skuteczność filtracji, płacąc za to spadkiem wydajności podczas napełnienia zbiornika z kurzem (systemy z workiem papierowym i samoczyszczącym workiem odwróconym). Inni producenci twierdzą, że najważniejsze są walory użytkowe centralnego odkurzacza i eliminują wszystkie zbędne filtry, pozostawiając tylko separator cykloniczny. Separator ten stawia zawsze takie same opory przepływu bez względu na stopień napełniania zbiornika na kurz. Wybierając odkurzacz pamiętajmy, że zużyte powietrze zawsze jest wydmuchiwane na zewnątrz budynku. Tak więc stopień jego oczyszczenia nie jest tak istotny jak w odkurzaczach tradycyjnych przy użyciu, których oddychamy zużytym powietrzem już w trakcie sprzątania. Powietrze wydmuchiwane na zewnątrz domu nie jest żadnym zagrożeniem dla środowiska, a wydmuchiwane najmniejsze drobiny kurzu są niewidoczne gołym okiem.

Zbiorniki na kurz

Zbiornik na kurz - zależnie od wielkości odkurzacza centralnego - ma pojemność od 12-30 litrów. Jest to jedno z kryteriów wyboru systemu centralnego odkurzania. Należy jednak pamiętać, że ze względów higienicznych, niezależnie od całkowitej pojemności zbiornika, powinno się go opróżniać nie rzadziej niż raz na trzy miesiące. Dużą zaletą odkurzaczy cyklonicznych jest możliwość wkładania worka plastikowego do zbiornika na kurz, w odkurzaczach z workiem odwróconym nie można tego zrobić i śmieci możemy opróżniać tylko bezpośrednio z pojemnika stalowego odkurzacza.

Inne elementy systemu

System centralnego odkurzania to oczywiście nie tylko jednostka centralna, ale i schowane zwykle w konstrukcji budynku przewody, którymi przepływa powietrze, przewody elektryczne, gniazda ssące oraz wąż ssący z zestawem szczotek i końcówek czyszczących.

Przewody

Przewody powietrzne - zwykle średnicy 50 mm - wykonane są najczęściej z tworzywa sztucznego i łączą odkurzacz centralny ze znajdującymi się w poszczególnych pomieszczeniach gniazdami ssącymi. Zazwyczaj schowane pod tynkiem, są niewidoczne. Razem z nimi prowadzone są sterujące przewody elektryczne niskiego napięcia.

Gniazda ssące

Gniazda ssące przypominają gniazda elektryczne i są montowane na zbliżonej wysokości. Ciekawym rozwiązaniem jest tzw. automatyczna szufelka. Montuje się ją zazwyczaj w dolnej części szafki kuchennej przy podłodze. Różnego rodzaju okruchy w kuchni, podmiata się do szufelki i nogą naciska włącznik. To powoduje włączenie odkurzacza i zassanie śmieci. W tym przypadku nie potrzeba rozwijać długiego węża. Automatyczne szufelki montuje się także w pobliżu kominka oraz w przedsionku (łatwe sprzątanie zanieczyszczeń z drewna kominkowego oraz piasku wnoszonego na butach do przedpokoju).

Węże ssące

Węże mają długość od 6 m do 15 m, a więc podczas sprzątania można dotrzeć do wszystkich zakamarków w domu, nawet jeśli gniazda są rozmieszczone stosunkowo rzadko. Zależnie od rodzaju zastosowanych gniazd odkurzacz centralny można włączyć w różny sposób:

- wkładając końcówkę węża do gniazda,

- wkładając końcówkę węża do gniazda i włączając przełącznik znajdujący się w uchwycie węża.

Zestaw szczotek czyszczących

W standardowych zestawach do sprzątania znajdują się podstawowe szczotki: do podłogi, tapicerki, ubrań i grzejników. Możemy również dokupić inne elementy do czyszczenia: dodatkowe rury, łączniki, trzepaczki do tapicerki i dywanów oraz przedłużacze do węża. Zestaw dodatkowych akcesorii jest bardzo bogaty.

Montaż

Instalację systemu centralnego odkurzania można wykonać w dwóch etapach. W pierwszym etapie - podczas budowy czy remontu domu - zakłada się przewody od odkurzacza centralnego do gniazd ssących. W drugim etapie montuje się pozostałe elementy systemu. Montaż przewodów należy zlecić autoryzowanej firmie, (gdyż firma odpowiada za ewentualne złe działanie systemu). Do systemu centralnego odkurzania stosuje się przewody z PCV. Do łączenia poszczególnych odcinków przewodów powinno się używać kształtek zaprojektowanych specjalnie do tego celu. Kształtki takie mają załamania o dużych promieniach i są precyzyjnie wykonane. Ich stosowanie zmniejsza ryzyko zatykania się przewodów. Niektórzy inwestorzy (aby było taniej) wykorzystują do montażu przewody kanalizacyjne. Jest to tylko pozorna oszczędność. Różnica w cenie nie jest wielka, a koszty ewentualnej wymiany zatkanych rur - zwłaszcza tych zamurowanych w ścianach są bardzo duże. Rury i kształtki kanalizacyjne zaprojektowane są do grawitacyjnego i bezciśnieniowego przepływu ścieków i łączone są uszczelkami gumowymi, które podczas eksploatacji mogą się zestarzeć, rozszczelniając całą instalację. Najważniejsze przy planowaniu systemu centralnego odkurzania jest znalezienie odpowiedniego miejsca dla odkurzacza centralnego i wyrzutni powietrza oraz racjonalne rozmieszczenie gniazd ssących.

Miejsce na odkurzacz centralny

Odkurzacz centralny można umieścić w garażu, piwnicy, pomieszczeniu gospodarczym lub innym miejscu, które jest suche i dostatecznie oddalone od pomieszczeń mieszkalnych, tak by dźwięk silnika elektrycznego był jak najmniej słyszalny. Nie zapominajmy też, że odkurzacz centralny wyposażony jest w zbiornik na kurz, do którego musi być dostęp.

Rozmieszczenie gniazd ssących

Gdy wiemy już, gdzie będzie zamontowany odkurzacz centralny, możemy zacząć planować rozmieszczenie gniazd ssących. Ich odpowiednie rozmieszczenie umożliwi wygodne użytkowanie odkurzacza. Musimy mieć bowiem możliwość dotarcia do każdej części domu. Idealnym miejscem na gniazda ssące są korytarze i dolne części klatek schodowych. Jeżeli nie mamy pewności co do przyszłego ustawienia mebli, to bezpiecznie jest projektować gniazda ssące przy futrynach drzwi. Właściwie zaprojektowany system centralnego odkurzania powinien całkowicie eliminować konieczność używania odkurzaczy przenośnych. Wybierając odkurzacz centralny pamiętajmy nie tylko o wnętrzu domu, lecz także o tarasie, balkonie oraz schodach zewnętrznych. Nie zapominajmy też o zaprojektowaniu gniazda w garażu. Na etapie montażu przewodów nie ma potrzeby instalowania gniazd ssących. Będą one potrzebne dopiero w momencie montażu odkurzacza centralnego. W ich miejsce należy zamontować przykrywki do tynkowania, nazywane też maskownicami gniazd ssących. Zabezpieczają one nieczynna instalację przed zapchaniem podczas budowy czy remontu domu. Można wtedy bezpiecznie tynkować ścianę w okolicy gniazd bez obawy o ich zniszczenie. Kiedy będziemy już montować odkurzacz centralny należy usunąć przykrywki do tynkowania, a na ich miejsce zamontować gniazda ssące.

Prowadzenie przewodów

Po wyznaczeniu położenia gniazd ssących należy zaprojektować sposób prowadzenia przewodów, które połączą gniazda z odkurzaczem centralnym rury należy prowadzić wzdłuż linii prostych, trzymając się zasady im mniej zakrętów powodujących wzrost oporów hydraulicznych, tym lepiej. Przewody łączące odkurzacz centralny z gniazdami ssącymi są bardzo czułe na opory przepływu, gdyż prędkość powietrza w przewodach dochodzi do 100 km/h. Przewód główny łączy najdalsze gniazdo z jednostką centralna, a do niego są podłączone odgałęzienia do innych gniazd ssących. Aby przewody powietrzne nie były widoczne, powinno się je prowadzić w bruzdach wykonanych w ścianach budynku lub wykorzystać istniejące kanały wentylacyjne lub przed zalaniem posadzek na stropach i podłodze.

Instalacja elektryczna

Wzdłuż rur należy poprowadzić przewód elektryczny, który do każdego gniazda będzie doprowadzał prąd do włączania i wyłączania odkurzacza centralnego. Gdy odkurzacz centralny, będzie uruchamiany za pomocą zdalnego sterowania, wówczas nie ma potrzeby instalowania przewodów sterujących.

Podsumowanie

- okres gwarancji udzielonej na system centralnego odkurzania jest różny - od jednego roku do pięciu lat.

- jeżeli montaż przewodów wykonywała firma inna niż ta, u której kupiliśmy odkurzacz centralny, gniazda ssące i zestawy do sprzątania, to upomnijmy się o pisemną gwarancję na sprawne działanie tej instalacji.

- Jeżeli chcemy, żeby firma najpierw zamontowała w budowanym przez nas domu przewody, które będą łączyć odkurzacz centralny z gniazdami ssącymi, to powinna ona zagwarantować nam możliwość zakupu w późniejszym terminie pozostałych elementów systemu centralnego odkurzania (odkurzacza centralnego, gniazd ssących i zestawu do sprzątania).